Komisja ds. zabezpieczenia emerytalnego w Niemczech zaproponowała szereg zmian dotyczących częściowego przechodzenia na emeryturę oraz struktury finansowania przyszłych świadczeń. Rekomendacje obejmują m.in. podwyższenie najwcześniejszego wieku uprawniającego do częściowej emerytury, zniesienie tzw. modelu blokowego oraz wprowadzenie obowiązkowego komponentu kapitałowego w ramach ustawowego systemu. Część propozycji dotyczy okresu po 2031 roku, inne mogą zostać rozważone wcześniej.
Jakie zmiany proponuje komisja dotyczące częściowej emerytury?
Komisja rekomenduje podniesienie minimalnego wieku, od którego można przejść na częściową emeryturę, z dotychczasowych 55 lat do 58 lat. Równocześnie postuluje zniesienie najpopularniejszego wariantu Altersteilzeit – modelu blokowego, w którym pracownik przez pierwszą połowę okresu pracuje normalnie przy obniżonej płatności, a w drugiej połowie otrzymuje wynagrodzenie bez świadczenia pracy. Badania Instytutu Badań nad Zatrudnieniem (IAB) wskazują, że z tego modelu korzystało około 80% osób na częściowej emeryturze, a w sektorze produkcyjnym odsetek sięgał 86%.
Komisja argumentuje, że obecne rozwiązania osłabiają siłę roboczą w warunkach niedoboru wykwalifikowanych pracowników. Związki zawodowe i pracodawcy występują przeciwko likwidacji modelu blokowego; IG Metall określa jego skreślenie jako działanie szkodliwe społecznie, a Niemiecka Federacja Pracodawców podkreśla jego użyteczność przy planowaniu zmian kadrowych.
Czym jest proponowana Kapitalrente i kto będzie płacić?
Jedna z kluczowych rekomendacji to wprowadzenie obowiązkowej, kapitałowej części ustawowej emerytury, określanej jako Kapitalrente. Propozycja zakłada dodatkową składkę w wysokości 2% wynagrodzenia brutto, finansowaną po połowie przez pracownika i pracodawcę, czyli zasadniczo po 1%. Komisja proponuje stopniowe wprowadzanie tego rozwiązania – zwiększanie łącznej składki o około 0,5 punktu procentowego rocznie.
Środki miałyby trafiać na indywidualne konta kapitałowe i być inwestowane przez publiczny lub certyfikowany fundusz o niskich kosztach. Jako możliwy termin rozpoczęcia budowy takiego systemu wskazano rok 2028, ale ostateczny harmonogram zależy od decyzji ustawodawcy.
Kogo dotkną proponowane zmiany i kiedy mogłyby wejść w życie?
Proponowane regulacje wpływałyby przede wszystkim na pracowników korzystających dziś z częściowych emerytur i na firmy, które wykorzystują ten instrument do zarządzania odejściami z pracy. W 2024 r. około 274 tys. osób skorzystało z częściowej emerytury. Dla zakładów produkujących lub restrukturyzujących zatrudnienie — takich jak Schaeffler, który wykorzystał model blokowy przy planowaniu redukcji około 1300 stanowisk — likwidacja tego wariantu zmniejszyłaby zakres dostępnych opcji kadrowych.
Nie wszystkie proponowane rozwiązania mają natychmiastowy charakter. Część zaleceń komisji dotyczy okresu po 2031 roku, zwłaszcza mechanizmu powiązania wieku emerytalnego ze średnią długością życia. Jednocześnie pojawiają się sygnały, że zmiany w zasadach częściowej emerytury mogłyby być rozpatrywane wcześniej; niektóre publikacje wskazują, że nowe reguły mogą wejść w życie już do końca 2026 roku. Wszystkie propozycje pozostają rekomendacjami i wymagają uchwał parlamentarnych, zanim staną się prawem.
Komisja podkreśla również potrzebę dodatkowych zabezpieczeń dla osób, które ze względów zdrowotnych nie są w stanie dłużej pracować, oraz propozycje rozszerzenia bazy płacących składki — m.in. objęcie systemem niektórych grup samozatrudnionych, parlamentarzystów i członków zarządów spółek. Towarzyszy temu postulat poprawy działań przeciwdziałających ubóstwu wśród osób starszych oraz uproszczenia dostępu do świadczeń uzupełniających.
Przykładowy wymiar ekonomiczny proponowanej Kapitalrente: przy wynagrodzeniu 3 000 euro brutto pracownik wpłacałby nominalnie 30 euro miesięcznie, a pracodawca dokładałby kolejne 30 euro; rocznie daje to około 360 euro od każdej strony przed ewentualnymi zyskami z inwestycji.
