Stanisław Alberti — prawnik, publicysta i starosta

Stanisław Alberti był prawnikiem, tłumaczem i działaczem administracyjnym, który łączył pracę urzędnika ze współpracą literacką i wydawniczą. Służył w Legionach Polskich i w Wojsku Polskim, a w 1940 został zamordowany przez NKWD.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się w rodzinie Stanisława i Marii Dobieckiej. W 1914 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazyum Św. Anny w Krakowie. Po wstąpieniu do Legionów Polskich studiował prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim, a następnie kontynuował naukę na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1922 uzyskał absolutorium i stopień doktora prawa. W toku późniejszej pracy naukowej i translatorskiej zdobył także stopnie doktora filozofii oraz doktora historii sztuki.

Kariera wojskowa i administracyjna

W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich i służył w 2 pułku piechoty. W połowie 1915 przeszedł do armii austriackiej. Został ranny 16 kwietnia 1916; w Wiedniu amputowano mu prawą rękę. W 1916 i 1917 otrzymał kolejne mianowania wojskowe, m.in. na chorążego i podporucznika. Po odzyskaniu niepodległości 2 listopada 1918 ponownie pełnił służbę w Wojsku Polskim, został adiutantem grupy majora Erwina Więckowskiego i awansował na porucznika 1 grudnia 1918.

W okresie 1919–1921 służył w 4 pułku piechoty Legionów i w sztabie II Brygady Piechoty Legionów; był referentem personalnym oraz oficerem operacyjnym. 3 maja 1922 zweryfikowano go w stopniu kapitana z starszeństwem od 1 czerwca 1919. 30 września 1925 przeniesiono go w stan spoczynku z powodu trwałej niezdolności do służby wojskowej.

W administracji samorządowej pełnił funkcje urzędnicze i kierownicze: od 28 czerwca 1929 był mianowany starostą powiatu dąbrowskiego w Dąbrowie Tarnowskiej, a od 13 grudnia 1930 do września 1939 pełnił obowiązki starosty powiatu bialskiego z siedzibą w Białej Krakowskiej. Był aktywny w organizacjach lokalnych i ogólnopolskich, w tym w Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny i w Obozie Zjednoczenia Narodowego.

Działalność literacka, tłumaczenia i wydawnictwa

Alberti tłumaczył literaturę słowiańską — w tym czeską i słowacką — oraz niemiecką. Był wydawcą serii "Biblioteka Słowiańska" i promował twórców z południa Europy słowiańskiej. Jako publicysta pisał o Zakopanem i Tatrach, o teatrze Stanisława Ignacego Witkiewicza oraz o twórczości Jana Kasprowicza i Rafała Malczewskiego.

Wybrane przekłady i wydawnictwa:

Wydał i przetłumaczył m.in.:

• "Pan i pies: Sielanka" (1927) — Thomas Mann
• "Historia filozofów" (1927) — w serii Biblioteka Słowiańska
• "Piekarz Jan Marhoul" (1927) — Vladislav Vančura
• "Gość w domu" (1927) — Jiří Wolker, przekład autoryzowany z żoną Kazimierą Alberti
• "Aforyzmy" (przekład Karela Čapka, wyd. 1988, tłumaczenie Stanisława Alberti)

Aresztowanie, śmierć i upamiętnienie

Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 został aresztowany przez Sowietów we Lwowie. Na wiosnę 1940 zabito go w sowieckich więzieniach; decyzję o likwidacji podjęły organy NKWD. Jego nazwisko pojawiło się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej opublikowanej w 1994 jako wpis na liście wywózkowej 55/4-90 pod numerem 25.

Ofiary tej części zbrodni pochowano na cmentarzu otwartym w 2012 — Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni. 26 listopada 2009 na budynku przy placu Wojska Polskiego 11 w Bielsku-Białej odsłonięto tablicę pamiątkową upamiętniającą małżeństwo Stanisława i Kazimiery Alberti, którzy prowadzili tam salon literacki.

Odznaczenia

Wyróżnienia polskie nadane Albertimu obejmowały m.in. trzykrotnie Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi (1937), Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 oraz Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. W okresie służby w armii austro-węgierskiej otrzymał kilka odznaczeń, w tym Srebrny Medal Zasługi Wojskowej I i II klasy oraz Krzyż Wojskowy Karola.