Plac Bohaterów Getta to centralny plac Podgórza w Krakowie, wcześniej znany jako Mały Rynek, a w latach 1917–1948 jako plac Zgody. Obszar ten służył kiedyś jako targowisko i miejsce spotkań, a w XX wieku znalazł się w centrum dramatycznych wydarzeń związanych z funkcjonowaniem getta krakowskiego.
Jak kształtował się plac przed XX wiekiem?
Na planach katastralnych z pierwszej połowy XIX wieku plac widoczny był jako niezabudowana przestrzeń przy drogach prowadzących do magazynów solnych. Znajdowała się tu ujeżdżalnia wykorzystywana przez stacjonujących ułanów, a pod koniec XIX wieku plac zaczął pełnić funkcję targowiska — najpierw handlowano świniami, później także bydłem.
W okresie przełomu XIX i XX wieku zaczęto zabudowywać okolice. Na placu działały między innymi przetwórnia cykorii, warsztat kołodziejski, masarnia i szynkownie. W 1909 właścicielem koncesji aptecznej przy Małym Rynku 20 (obecnie numer 18) został Józef Pankiewicz. W 1913 otwarto tzw. III Most, a w 1917 poprowadzono linię tramwajową do Rynku Podgórskiego; tego samego roku Mały Rynek otrzymał nazwę placu Zgody.
Czym był plac podczas istnienia getta?
Getto krakowskie utworzono 3 marca 1941 decyzją gubernatora dystryktu krakowskiego. Plac znalazł się w jego obrębie i pełnił funkcję centralnego punktu. Nieżydowscy mieszkańcy zostali wysiedleni z wyjątkiem Tadeusza Pankiewicza, który prowadził aptekę "Pod Orłem" pod numerem 18.
Na placu ustawiano ciężarówki do załadunku zagrabionego mienia, a ludność żydowska była gromadzona w zachodniej części placu przed transportem do obozów. Przez środek placu biegła ulica przedłużająca ulicę Targową — dziś jej przebieg zaznaczono przez specjalne ułożenie kostki brukowej. Przy placu znajdował się także dworzec autobusowy z posterunkiem granatowej policji oraz fragment muru getta z bramą i tablicą informacyjną po niemiecku i po polsku.
Selekcja na placu miała miejsce 4 czerwca 1942 — podczas tej akcji rozstrzelano co najmniej 111 osób. Ostatnia selekcja odbyła się w czasie likwidacji getta 13 marca 1943. Zwłoki pochowano w zbiorowej mogile na terenie obozu Płaszów. Sortowanie zagrabionego mienia trwało do połowy grudnia 1943, a opuszczone domy zasiedlono z przydziału niemieckiego starosty.
Co pozostało po historii — przebudowa i pomnik?
W 2005 plac przeszedł przebudowę; między innymi rozebrano i odbudowano od podstaw budynek dworca autobusowego. Po zakończeniu prac odsłonięto pomnik upamiętniający krakowskie getto i jego mieszkańców — kompozycję z 70 krzeseł autorstwa Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka. Inspiracją do tego pomysłu był opis w książce Tadeusza Pankiewicza "Apteka w getcie krakowskim", dotyczący sprzętów wynoszonych na plac podczas akcji opróżniania domów.
Upamiętnienie otrzymało wyróżnienie w konkursie European Prize for Urban Public Space w 2006 roku oraz Gold Award w konkursie Urban Quality Award 2011.
Jak zwiedzać pozostałości getta na placu?
Na placu zachowały się elementy wskazujące na jego przeszłość: przebieg dawnej ulicy wyznaczono przez ułożenie kostki brukowej, a w centralnej przestrzeni stoi pomnik z 70 krzesłami. W rejonie placu znajdował się dawny dworzec autobusowy "Karpaty" z pętlą tramwajową linii numer 3. Na rogu z ulicą Targową mieściła się apteka "Pod Orłem" prowadzona przez Tadeusza Pankiewicza, jedynego nieżydowskiego mieszkańca, któremu Niemcy zezwolili na zamieszkanie na terenie getta.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48576570624
- Strona internetowa: exciting-krakow.com
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (13 515 opinii)
