Kościół św. Andrzeja w Krakowie to romańska, dwuwieżowa bazylika będąca częścią kompleksu klasztornego klarysek na Starym Mieście. Świątynia wyróżnia się surową, kamienną konstrukcją z naprzemiennych warstw wapienia i piaskowca oraz elementami wskazującymi na fortyfikacyjny charakter budowli.
Historia
Świątynię wzniesiono w latach 1079–1098 z fundacji palatyna Sieciecha. Początkowo kościół pełnił funkcję głównej świątyni osady Okół i znajdował się pod opieką benedyktynów — najpierw z Sieciechowa, potem z Tyńca.
W źródłach pojawia się opis obrony miejscowej ludności podczas najazdu tatarskiego w 1241. Kilka dekad później — w 1320 roku — świątynię przekazano klaryskom, a zabudowania klasztorne wzniesiono z funduszu króla Władysława Łokietka. Po kolejnych pożarach zewnętrzny kształt kościoła pozostał zasadniczo romański, natomiast wnętrze przeszło barokową przebudowę w XVIII wieku.
Jak wygląda architektura i wystrój wnętrza?
Kościół zachował typową dla romańskich świątyń bryłę: krótki, jednoprzęsłowy trójnawowy korpus, transept i prezbiterium zamknięte apsydą. Fasada zachodnia ma dwie wieże — u podstawy czworokątne, wyżej ośmioboczne — z biforiami i oknami triforium, natomiast dolna partia muru zawiera otwory strzelnicze oraz ślady zamurowanego pierwotnego portalu.
Wnętrze otrzymało barokowy wystrój: kopułowa polichromia przedstawia Sąd Ostateczny, w prezbiterium ukazano chwałę św. Klary, Salomei i Kingi oraz koronację Matki Bożej w absydzie. W głównym ołtarzu znajduje się obraz św. Andrzeja, a w mensie barokowe tabernakulum z XVIII wieku; w prezbiterium zachowały się też zabytkowe organy ośmiogłosowe.
Co zawiera klasztorny skarbiec?
Klasztorny skarbiec gromadzi zabytki sięgające średniowiecza: wśród nich są XIII-wieczne relikwiarze oraz unikatowy mozaikowy obraz Matki Bożej w stylu bizantyńskim z przełomu XII/XIII wieku. Kolekcję uzupełniają najstarsze figurki jasełkowe z początku XIV wieku, które prawdopodobnie ofiarowała Elżbieta, siostra króla Kazimierza Wielkiego.
Ciekawostki
Świątynia nosi ślady różnych epok: romańska bryła kontrastuje z gotyckim oratorium i barokowymi hełmami wież. W północnej wieży, na wysokości pierwszego piętra, wyryty jest podpis muratora z XII wieku, a podczas badań odsłonięto fragmenty średniowiecznych malowideł. W klasztornej bibliotece znajdują się m.in. późnoromański graduał z XIII wieku oraz iluminowane księgi wczesnogotyckie.
Co zobaczyć we wnętrzu?
Wnętrze pokrywa barokowa dekoracja stiukowa i polichromia, której autorem prac przy wystroju przypisuje się Baltazarowi Fontanie. Widoczne są elementy średniowieczne — fragmenty malowideł i empory wznoszące się przy wieżach — oraz zabytkowe wyposażenie o znaczeniu liturgicznym i muzealnym.
Informacje praktyczne
- Adres: Grodzka 54, 31-044 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 7:00–17:00
- Telefon: +48124221612
- Strona internetowa: klaryski.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (766 opinii)
