Kopiec Krakusa, znany także jako kopiec Kraka, stoi na prawym brzegu Wisły w dzielnicy Podgórze. Usypano go na Wzgórzu Lasoty, które osiąga 271 m wysokości nad poziomem morza. Obiekt wyróżnia się już na mapie Krakowa i od dawna znajduje się w kręgu badań archeologicznych i historycznych.
Gdzie stoi Kopiec Krakusa i jakie ma wymiary?
Kopiec wznosi się na najwyższym wzniesieniu wapiennego zrębu Krzemionek. Jego wysokość od podstawy wynosi 16 m, średnica u podstawy to 57 m, a w górnej części ma około 8 m; wierzchołek jest płaski. Objętość nasypu oceniono na około 19 100 m³.
W historycznej Małopolsce spotyka się też podobne duże kopce kurhanowe poza Krakowem — między innymi w Krakuszowicach, Leszczkowie, Sandomierzu, Sólcy, Święcicy i Złotej. Z kopcem Krakusa wiąże się ludowa tradycja święta Rękawka.
Jak przebiegały badania archeologiczne i co wykryto?
W latach 1934–1937 wykopaliska prowadziła Polska Akademia Umiejętności pod kierunkiem Józefa Żurowskiego i Franciszka Jakubika. Początkowo planowano przebadać około 4% powierzchni podstawy metodą lejową, jednak do 1937 roku lej poszerzono i odsłonięto łącznie 60% podstawy kopca. Badania ujawniły ślady osadnictwa z końca kultury łużyckiej na obszarze kopca i w jego pobliżu, a także ruchome zabytki oraz m.in. szkielet dziecka i palenisko, które trafiły do nasypu podczas sypania.
Wewnętrzną konstrukcję kopca tworzył wysoki słup, do którego przymocowano promieniście ułożone przegrody wyplecione z wikliny. Przestrzenie między przegrodami wypełniono mocno ubitą ziemią i kamieniami, co dawało stabilność całej budowli. W latach 70. XX wieku odkryto przedmioty z okresu wpływów kultury przeworskiej oraz stanowiska kultur łużyckiej i pomorskiej w pobliżu kopca.
Badania dały zróżnicowane wyniki chronologiczne. U podstawy znaleziono brązową ozdobną skuwkę typu awarskiego datowaną na przypuszczalnie VII–VIII wiek, natomiast w części szczytowej, około 50 cm pod darnią, wydobyto srebrny denar czeski Bolesława II (panowanie 972–999). W efekcie naukowcy datują powstanie kopca w szerokim przedziale: od co najmniej ok. 500 roku p.n.e. (na podstawie śladów kultury łużyckiej) po okres między schyłkiem VIII a połową X wieku. Wykopaliska nie doprowadziły do znalezienia jednoznacznego pochówku wewnątrz nasypu.
Jakie legendy i obserwacje łączą się z kopcem?
Jan Długosz przypisał usypanie kopca legendarnej postaci Kraka jako miejsce jego pochówku, które mieli wznieść dwaj synowie na pamiątkę. Inna hipoteza łączy kopiec z kulturą celtycką; zwracano uwagę na zgodność azymutu łączącego Kopiec Krakusa i Kopiec Wandy z azymutem wschodu słońca w określone daty związane z celtyckim kalendarzem. Obserwacje te wskazują na możliwość funkcji kultowej lub obserwacyjnej, a niektórzy badacze uznają kopiec za część większego cmentarzyska kurhanowego.
Co zmieniło się w XIX i XX wieku oraz jakie prace prowadzi się dziś?
W XIX wieku kopiec włączono w system austriackich umocnień Twierdzy Kraków. Otoczono go wałem ziemnym, murem i fosą, a wewnątrz wzniesiono koszary stanowiące fort cytadelowy 33 „Krakus”. W okresie międzywojennym obiekty fortyfikacyjne zostały zniwelowane.
W 2012 roku rozpoczęto prace rewitalizacyjne pod nadzorem krakowskiego architekta Piotra Orzeszka z pracowni Stvosh. Prace, realizowane dla Miasta Krakowa etapami od 2013 r., obejmują zagadnienia architektoniczne, konserwatorskie, archeologiczne, geologiczne, hydrogeologiczne oraz konstrukcyjne. Zakres prac obejmuje też przebudowę dróg i ścieżek, schodów terenowych, oświetlenia, odsłonięcie dawnych umocnień i koszar austriackich oraz stworzenie tematycznych ścieżek pieszych i rowerowych wraz z oznakowaniem terenu.
Informacje praktyczne
- Adres: 30-543 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (11 274 opinie)
