Kościół Świętej Trójcy w Krakowie to gotycka bazylika połączona z klasztorem dominikanów na Starym Mieście. Zakłada się ją w ciągłości obecności zakonu w mieście od XIII wieku; obiekt wyróżnia się wieloma kaplicami i bogatym wyposażeniem sakralnym.
Historia
Dominikanie przybyli do Krakowa z Bolonii w 1222 roku pod przewodnictwem św. Jacka. Krakowski biskup Iwo Odrowąż przekazał zakonowi ówczesny kościół parafialny Świętej Trójcy; świątynia została konsekrowana 12 marca 1223 roku. Po najazdu Mongołów w 1241 roku rozpoczęto budowę nowego, gotyckiego kościoła i klasztoru.
Początkowo świątynia miała formę trójnawowej hali; na przełomie XIV i XV wieku przebudowano ją na bazylikę. Do połowy XIX wieku charakterystycznym elementem zewnętrznym była murowana wieża-dzwonnica stojąca przed fasadą przy wylocie ul. Stolarskiej. W pożarze miasta w 1850 roku wnętrze spłonęło w dużej części, runęło sklepienie nawy, a pozostałe uszkodzenia wymusiły kompleksową odbudowę.
Prace naprawcze prowadzono w latach 1850–1884 pod kierunkiem architekta Teofila Żebrawskiego. Podczas prac nastąpiły kolejne awarie konstrukcyjne — m.in. zawalenie fragmentu sklepienia w kwietniu 1855 roku — co doprowadziło do powołania komitetu konserwatorskiego w 1856 roku i ułożenia nowych fundamentów pod filary w 1858 roku. Podstawowe prace zakończono w 1872 roku; kościół ponownie konsekrowano w 1884 roku. W 1957 roku świątynia otrzymała tytuł bazyliki mniejszej. W styczniu 2018 roku rozpoczęto kolejną, kompleksową renowację wnętrza.
Wnętrze i główne wyposażenie
Bazylika jest trójnawową budowlą ceglano-kamienną z wydłużonym prezbiterium zamkniętym prostą ścianą; zastosowano w niej krakowski system filarowo-skarpowy. Przy ołtarzu głównym spoczywa książę Leszek Czarny, zmarły w 1288 roku. W prezbiterium znajduje się też brązowa płyta humanisty Filipa Kallimacha wykonana według projektu Wita Stwosza.
Organy wykonała w 1890 roku firma Braci Rieger z Jägerndorfu jako opus 756. Instrument ma 30 głosów, mechaniczną trakturę gry i pneumatyczną trakturę rejestrów; zachowuje swoją pierwotną koncepcję brzmieniową będąc przykładem romantycznego budownictwa organowego.
W kościele znajdują się m.in. następujące kaplice:
- Kaplica św. Róży Limańskiej (Lubomirskich) z portretami fundatorów i XVII-wieczną kratą;
- Kaplica św. Tomasza — z XV-wiecznym sklepieniem sieciowym i neogotyckim ołtarzem projektu Mariana Pavoniego;
- Kaplica Zbawiciela (Przeździeckich) pochodząca z 1368 roku z neogotyckim ołtarzem Edwarda Stehlika;
- Kaplica św. Dominika (Myszkowskich) z galerią rodziny w kopule i dekoracją z marmuru;
- Kaplica Różańcowa z obrazem Matki Boskiej Różańcowej w ołtarzu i polichromią ukazującą tajemnice różańcowe;
- Kaplica Zbaraskich — barokowe mauzoleum z kopułą o rzucie eliptycznym i wnętrzem z czarnego marmuru.
Kaplice południowa i północna — najważniejsze detale
W nawie południowej znajduje się m.in. Kaplica św. Róży Limańskiej, Kaplica św. Tomasza i Kaplica Różańcowa, z bogatą polichromią i nagrobkami rodzinnymi. Kaplica Różańcowa otrzymała obraz Matki Boskiej Różańcowej w XVII wieku, a od 1983 roku mieści groby związane z rodziną Sobieskich.
W nawie północnej wyróżnia się Kaplica Zbaraskich — dzieło z lat 1628–1633 z nietypową eliptyczną kopułą, czarnym marmurem i rzeźbami świętych — oraz kaplice: św. Marii Magdaleny, Jezusa Ukrzyżowanego i św. Jacka. W Kaplicy św. Jacka znajdują się szczątki świętego oraz ołtarz Baltazara Fontany z przełomu XVII i XVIII wieku.
Klasztor
Zabudowania klasztorne przylegają do północnej części kościoła i skupiają się wokół trzech wirydarzy. Krużganki wokół pierwszego z nich nazywane są krakowskim campo santo z uwagi na liczne pomniki i tablice epitafijne wmurowane w ściany; krzyżowo-żebrowe sklepienie krużganków pochodzi z XIV wieku, a większość nagrobków datuje się na XVI–XVII wiek.
Najstarszym fragmentem kompleksu jest romański refektarz z dzikiego kamienia i portalem ozdobionym plecionką, identyfikowany z pierwotnym kościołem przekazanym dominikanom przez biskupa Iwo Odrowąża albo z oratorium po pożarze z 1225 roku. W refektarzu zachowały się malowidła z XV i XVI wieku oraz wczesnogotyckie okienka, które niektórzy badacze łączą z dawnym kościołem pw. św. Tomasza.
Informacje praktyczne
- Adres: Stolarska 12, 31-043 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt 6:30–21:00, sob 8:00–22:00
- Telefon: +48124231613
- Strona internetowa: krakow.dominikanie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (3 482 opinie)
