Synagoga Remuh znajduje się na Kazimierzu, przy ulicy Szerokiej. Budynek z przylegającym cmentarzem tworzy zespół zabytkowy pochodzący z XVI wieku i związany jest z postacią rabina Mojżesza Isserlesa, znanego pod akronimem ReMU.
Historia
Korzenie synagogi sięgają połowy XVI wieku. Fundatorem był Izrael ben Josef Isserle, który uzyskał królewskie pozwolenie na adaptację domu na synagogę w 1556 roku; inskrypcja fundacyjna podaje datę 1553. Pożar z 1557 roku zniszczył znaczną część żydowskiej zabudowy Kazimierza, potem rozpoczęto odbudowę murowanej synagogi (prace wznowiono w 1558), prawdopodobnie pod kierunkiem mistrza Stanisława Baranka. Początkowo obiekt miał niewielkie rozmiary i służył głównie rodzinie fundatora.
W kolejnych wiekach synagoga poddawano przebudowom i rozbudowom, w tym pracom w XIX wieku oraz remontom w latach 1882 i na początku XX wieku. W 1829–1830 architekt August Pluszyński podwyższył salę modlitewną i zamienił murowane sklepienie na drewniane kolebkowe, dobudowano też murowane przybudówki i babiniec.
W czasie II wojny światowej budynek przejęto i przekształcono na magazyn. Po wojnie synagoga została otwarta dla kultu, a w 1947 roku przekazano ją ponownie Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Krakowie. W latach 1958–1968 przeprowadzono gruntowną renowację pod kierunkiem architekta Stefana Świszczowskiego, z dotacją m.in. Joint Distribution Committee. W 1968 odwiedził synagogę kardynał Karol Wojtyła, w 1992 prezydent Izraela Chaim Herzog, a w 2002 książę Karol spotkał się tam z krakowską społecznością żydowską. W latach 2008–2013 prowadzono kolejną odnowę, współfinansowaną ze środków Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa — łączne dotacje wyniosły 3 164 957,56 zł.
Architektura
Budowla ma orientację wschodnią i stoi wewnątrz muru tynkowanego krytego dachówką. Główną część stanowi prostokątna sala męska, krótszym bokiem zwrócona na wschód. Do sali przylegają dwie przybudówki — północna na planie kwadratu i zachodnia z salą kobiet. Cały korpus otacza gzyms kapnikowy ustawiony na wysokości pierwotnego stanu budynku.
Wejście prowadzi przez renesansowy portal profilowany z piaskowca, zamknięty łukiem i zamykany kutymi drzwiami. Dach nad korpusem jest trójspadowy, nad częścią kobiet pulpitowy, a nad przybudówką północną częściowo dwuspadowy. Na ścianach widoczne są ślady licznych przebudów, które zmieniły pierwotny renesansowy wyraz budynku.
Wyposażenie i elementy sakralne
Główna sala modlitewna ma w świetle murów wymiary 10,4 x 5,1 m i sklepienie kolebkowe. Wnętrze zachowało oryginalne oraz zrekonstruowane wyposażenie liturgiczne. Na wschodniej ścianie stoi renesansowy, kamienny aron ha-kodesz z drugiej połowy XVI wieku, konserwowany i uzupełniany w 1933 oraz w latach 1958–1968.
Przy aron ha-kodesz odtworzono ner tamid — wykonanie rekonstrukcji powierzono kamieniarzowi Antoniemu Ścierze. Wnęka szafy ołtarzowej ozdobiona jest kanelowanymi pilastrami i hebrajskimi inskrypcjami. XVII-wieczne drzwi aron ha-kodesz znajdują się w zbiorach Muzeum Izraela w Jerozolimie.
Po prawej stronie aron ha-kodesz stoi tzw. krzesło Remu, miejsce związane z pamięcią rabina Mojżesza Isserlesa. Tradycja nakazuje, aby to miejsce pozostawało puste jako znak szacunku; nad nim wmurowano tablicę pamiątkową z odpowiednim napisem.
Informacje praktyczne
- Adres: Szeroka 40, 31-053 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt, nd 10:00–18:00
- Telefon: +48124295735
- Strona internetowa: gwzkrakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,2 (2 118 opinii)
