Smocza Jama znajduje się w obrębie wzgórza Wawelskiego i należy do znanych punktów zwiedzania Krakowa. Jaskinia ma naturalne pochodzenie krasowe i przez wieki pełniła rozmaite role w życiu miasta oraz jego obronie. Z tą konkretną grotą łączą się zarówno przekazy legendarne, jak i udokumentowane działania ludzkie służące udostępnieniu wnętrza.
Historia
Poznanie jaskiń wawelskich sięga wieków; już kronikarz Jan Długosz wspominał o grotach na wzgórzu. Pierwsza pisemna wzmianka o samej Smoczej Jamie pochodzi z I połowy XVI wieku. W 1565 roku król Zygmunt II August polecił zamurować otwory jaskini ze względów porządku publicznego, ponieważ przebywali w nich włóczędzy i osoby bez stałego zajęcia.
W kolejnych stuleciach Smocza Jama wracała do użytku; działała tam karczma, opisana literacko przez Jana Andrzeja Morsztyna, a także dom publiczny. Na koniec XVIII wieku dolne wejście od strony Wisły zamurowano przy pracach fortyfikacyjnych. W XIX wieku podejmowano prace odgruzowujące i zabezpieczające wnętrze; w 1829 Ambroży Grabowski dostał się do jaskini przez otwory w stropie, a później miejscami wzmocniono sklepienie filarami.
W 1842 Senat Wolnego Miasta Krakowa nakazał oczyszczenie jaskini i udostępnienie jej publiczności. Po zajęciu Krakowa przez Austriaków dolny otwór znów zamurowano. W 1918 roku prof. Szyszko-Bohusz wykorzystał wykutą wcześniej studnię do wykonania kręconych schodów prowadzących do jaskini; zainstalowano też oświetlenie elektryczne i 3 sierpnia jaskinia została otwarta dla zwiedzających. W 1974 górnicy pod nadzorem naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej przystosowali kolejne partie jaskini dla ruchu turystycznego.
Jak wygląda trasa i co widać?
Główny ciąg jaskini tworzy trasę turystyczną o długości 82 metrów. Trasa rozpoczyna się w obrębie zamku Wawel i prowadzi w dół za pomocą kręconych schodów o długości około 21 metrów; na nich znajdują się 136 schodów. W ciągu trasy znajdują się trzy komory, z których największa ma około 25 metrów długości i sięga do 10 metrów wysokości.
W niektórych miejscach ściany i sklepienie wzmocniono ceglanymi murami i filarami; jeden z filarów zasłania komin prowadzący do innego otworu jaskini. Wyjście z jaskini znajduje się poza obrębem murów zamkowych, w pobliżu koryta Wisły. Przed dolnym wejściem stoi rzeźba Smoka Wawelskiego autorstwa Bronisława Chromego, postawiona w 1972 roku.
Do zwiedzających udostępniona jest jedynie główna trasa; pozostałe części jaskini pozostają niedostępne. Jeden z bocznych ciągów rozpoczyna się w pobliżu wyjścia i prowadzi w kierunku rzeźby smoka. Drugi, dłuższy system korytarzy uzyskano po przebiciu tunelu w 1974 roku; obejmuje on niewielkie sale i korytarze z syfonem na początku oraz jeziorka z rzadkim skorupiakiem — studniczkiem tatrzańskim.
Jakie badania prowadzono?
Pierwsze badania naukowe Smoczej Jamy miały miejsce w drugiej połowie XIX wieku; w 1874 roku pracował tam prof. Alojzy Alth. Od 1966 roku prowadzone były kompleksowe badania, między innymi w celu zabezpieczenia jaskini przed zawaleniem. W 1974 przebito czterometrowy tunel łączący z nieznanymi wcześniej korytarzami zlokalizowanymi metodami geofizycznymi.
Speleologiczne prace i eksploracje w kolejnych dekadach przyniosły odkrycia dalszych partii jaskini — badania wymieniane są z lat 1983, 1995 i 1996. W 2005 roku opublikowano wyniki analiz wód jaskiniowych pobranych z jeziorek i ze ścian. Stwierdzono wysokie zmineralizowanie wód — do 1013 mg/litr w jeziorkach i do 2841 mg/litr w wodzie kapiącej — oraz znaczne zanieczyszczenie. Pochodzenie tych wód nie jest w pełni wyjaśnione; ustalono co najmniej dwa różne źródła, możliwie powiązane z Wisłą i migracją wód ze strefy śródmieścia Krakowa.
Informacje praktyczne
- Adres: Wawel 5, 31-001 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,3 (2 350 opinii)
