W lutym 2025 r. do Parku Edukacyjnego "Branice" w Nowej Hucie trafiły ostatnie fragmenty zabytkowej zagrody z Krzyszkowic. Budynek mieszkalny powstał w 1890 r. w stylu krakowskim i od 1986 r. figuruje w rejestrze zabytków. Przeniesienie i prace konserwatorskie sfinansowała Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, a składanie i remont wykonano na terenie powstającego skansenu.
Dlaczego chałupa musiała zostać przeniesiona?
Dom stał w miejscu przeznaczonym pod budowę nowego węzła drogowego przy drodze krajowej nr 7, popularnie zwanej "Zakopianką". Inwestycja przewiduje tunel i przebudowę układu drogowego, by poprawić bezpieczeństwo i płynność ruchu. W rejonie przyszłego węzła codziennie przejeżdża około 40 000 pojazdów, a w ostatnich latach zarejestrowano tu liczne kolizje i wypadki.
Prace projektowe i formalne, a także przygotowanie do demontażu trwały około dwóch lat. Stan dachu i liczne uszkodzenia budynku wskazywały, że chałupa nie przetrwałaby bez interwencji konserwatorów na miejscu. Dlatego zdecydowano o rozbiórce z oznaczeniem elementów i translokacji do skansenu.
Jak przebiegała translokacja i konserwacja?
Montaż i prace remontowo-konserwatorskie obejmowały skatalogowanie elementów konstrukcyjnych, zabezpieczenie oryginalnych belek i fragmentów tynku oraz przewiezienie ich do Nowej Huty. Realizację wykonywała firma Nowak-Mosty z podwykonawcami: MR Consulting Środowiskowa, ŁFBN Ewelina Golańska oraz Fundacja Ochrony Zabytków Architektury Drewnianej. Według wykonawców zachowano blisko 70% oryginalnej substancji domu; stodoła była w lepszym stanie technicznym.
Jaką rolę będzie pełnić zagroda w Parku Edukacyjnym "Branice"?
Zagroda z Krzyszkowic ma wejść w skład odtwarzanej wsi podkrakowskiej i służyć prezentacji drewnianej zabudowy oraz tradycyjnych technik ciesielskich. Park Edukacyjny "Branice" powstaje jako skansen z docelowym układem obejmującym 11 zagród, karczmę, kościół oraz budynek ekspozycyjno-edukacyjny przeznaczony na warsztaty i wystawy. Inicjatorem projektu i inwestorem rewitalizacji terenów jest spółka Kraków Nowa Huta Przyszłości.
Transport i konserwacja przeprowadzono z dbałością o detale historyczne — elementy werektyfikowano i zabezpieczono, włączając drobne fragmenty tynku. Chałupa ma teraz stać się eksponatem pokazującym życie i zabudowę Krakowiaków Zachodnich na przełomie XIX i XX wieku.
Fakt kończący: ostatnie elementy chałupy przewieziono do Branic w lutym 2025 r., a prace przy nowym węźle na Zakopiance planowane są do końca 2025 r.
