Ile zarabia poseł i z czego składa się jego pensja?

Ile zarabia poseł w Polsce? W 2024 r. poseł zawodowy, który nie ma innej pracy i nie prowadzi działalności gospodarczej, otrzymuje co miesiąc 13 872 zł brutto uposażenia i 4335 zł brutto diety parlamentarnej, czyli razem 18 207 zł brutto. Do tego dochodzą dodatki funkcyjne, świadczenia „w naturze” oraz jednorazowe odprawy.

W 2024 roku podstawowe zarobki posła zawodowego w Polsce wynoszą 18 207 zł brutto miesięcznie. Na tę kwotę składa się 13 872 zł brutto uposażenia oraz 4335 zł brutto diety parlamentarnej.

Na realne dochody posła wpływają też: przydział środków na biuro, opłacone mieszkanie w Warszawie, darmowe przejazdy po kraju oraz system dodatków za funkcje w Sejmie i komisjach. Poniżej znajdziesz rozpisane, z czego konkretnie składa się pensja posła i jakie świadczenia dostaje on z budżetu państwa.

Ile zarabia poseł w Polsce?

Oficjalne dane publikowane przez Kancelarię Sejmu obejmują przede wszystkim dwa świadczenia pieniężne. W 2024 r. podstawowe uposażenie poselskie wynosi 13 872 zł brutto miesięcznie, a dieta parlamentarna 4335 zł brutto. Daje to razem 18 207 zł brutto dla posła zawodowego, który nie osiąga innych dochodów wyłączających prawo do uposażenia.

Dla porównania, w 2023 r. uposażenie zasadnicze wynosiło 12 826,64 zł brutto miesięcznie, a dieta 4008,33 zł brutto. Podwyżka od 1 stycznia 2024 r. wynika z waloryzacji tzw. kwoty bazowej zapisanej w ustawie budżetowej i przełożyła się na wzrost uposażenia o ponad 1000 zł brutto miesięcznie.

Najwyższa Izba Kontroli pokazała, że realne wpływy posłów są wyższe niż proste zsumowanie uposażenia i diety. W raporcie NIK dotyczącym 2024 r. przeciętne miesięczne uposażenie posłów zawodowych – po doliczeniu dodatków funkcyjnych i odpraw – sięgnęło 15 282,25 zł brutto, przy oficjalnej stawce podstawowej 12 826,64 zł brutto w poprzednim okresie. Do tego dochodziła dieta 4008,33 zł brutto.

Analizy NIK pokazują, że po uwzględnieniu dodatków i odpraw realne dochody parlamentarzystów są przeciętnie o około 19 proc. wyższe niż wynika to z prostego zsumowania uposażenia i diety.

Różnice między kwotami z tabel w oficjalnych dokumentach a rzeczywistymi przelewami to przede wszystkim efekt rozbudowanego systemu dodatków funkcyjnych i jednorazowych świadczeń, takich jak odprawa parlamentarna czy emerytalna.

Z czego dokładnie składa się pensja posła?

Podstawowy mechanizm obliczania wynagrodzenia wygląda następująco: uposażenie poselskie stanowi 80 proc. wynagrodzenia podsekretarza stanu, natomiast dieta parlamentarna odpowiada 25 proc. tego wynagrodzenia. Obie wartości ustala się w oparciu o kwotę bazową określoną w ustawie budżetowej. W 2024 r. kwota bazowa dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe to 1935,26 zł.

Uposażenie poselskie

Uposażenie to zasadnicza część wynagrodzenia posła. Jest wypłacane co miesiąc, opodatkowane jak typowa pensja i stanowi podstawę do obliczania wielu innych świadczeń. Na przykład odprawę parlamentarną liczy się jako trzykrotność uposażenia. W 2024 r. poseł zawodowy ma 13 872 zł brutto uposażenia miesięcznie, bez dodatku za wysługę lat podsekretarza, który nie jest wliczany do podstawy.

Nie każdy parlamentarzysta ma prawo do tej części wynagrodzenia. Zgodnie z ustawą o wykonywaniu mandatu, uposażenie nie przysługuje m.in. posłom, którzy:

• pozostają w stosunku pracy i nie korzystają z urlopu bezpłatnego,
• prowadzą samodzielnie działalność gospodarczą,
• prowadzą firmę wspólnie z innymi osobami,
• osiągają dochody z innej aktywności pozaparlamentarnej niż działalność objęta prawem autorskim lub prawami pokrewnymi.

Dieta parlamentarna

Dieta ma służyć pokryciu wydatków związanych z wykonywaniem mandatu poselskiego – dojazdów do okręgu, spotkań z wyborcami, pobytu w Warszawie. Od strony technicznej to stałe, miesięczne świadczenie. W 2024 r. dieta parlamentarna wynosi 4335 zł brutto, wcześniej przez kilka lat utrzymywała się w okolicach 4000 zł brutto.

Część diety jest zwolniona z podatku dochodowego. Na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy o wykonywaniu mandatu oraz przepisów PIT kwota 2280 zł miesięcznie pozostaje nieopodatkowana, a jedynie nadwyżka ponad ten poziom podlega opodatkowaniu. W praktyce oznacza to, że „na rękę” dieta jest wyższa niż zwykłe wynagrodzenie brutto tej samej wysokości.

Dodatki funkcyjne

Największe różnice między dochodami poszczególnych posłów wynikają z dodatków funkcyjnych. Ustawa przewiduje kilka stałych poziomów takich dodatków, obliczanych jako procent uposażenia zasadniczego. W 2024 r. obowiązują następujące stawki:

Poza przewodniczącymi i zastępcami przewodniczących, dodatki dostają też szeregowi członkowie wybranych komisji. Wszyscy posłowie zasiadający w Komisji do Spraw Służb Specjalnych, Komisji do Spraw Unii Europejskiej oraz Komisji Ustawodawczej otrzymują dodatek w wysokości 10 proc. uposażenia. W Komisji Finansów Publicznych taki sam dodatek przysługuje przez cały czas, a w okresie prac nad projektem ustawy budżetowej wzrasta do 15 proc. uposażenia.

Jeśli poseł pełni kilka funkcji jednocześnie – przykładowo jest przewodniczącym komisji, członkiem komisji specjalnej i szefem podkomisji – przepisy ograniczają łączną wysokość dodatków. Suma dodatków nie może przekroczyć 35 proc. uposażenia. W realiach 2024 r. maksymalny dodatek funkcyjny to 4855,20 zł brutto miesięcznie.

Liczba osób, które realnie korzystają z dodatków, rośnie razem z liczbą funkcji rozdawanych w komisjach i podkomisjach. W obecnej kadencji Sejmu działa już 67 stałych podkomisji, podczas gdy w pierwszej kadencji rządów PiS było ich 37, a w drugiej 63. Przy ponad połowie posłów obejmujących jakąś funkcję – od prezydiów komisji po kierowanie podkomisjami – większość składu Sejmu pobiera dziś dodatki funkcyjne.

Dodatek funkcyjny może podnieść miesięczne wpływy posła nawet o jedną trzecią w stosunku do samego uposażenia.

Jakie inne świadczenia poza pensją ma poseł?

Poza przelewem z tytułu uposażenia i diety posłowie korzystają z szerokiego katalogu świadczeń opłacanych przez Kancelarię Sejmu i Senatu. W części są to ryczałty pieniężne, w części – usługi i zwroty kosztów, które w praktyce także mają wymierną wartość finansową.

Biuro poselskie

Na prowadzenie biura w okręgu wyborczym poseł dostaje co miesiąc ryczałt. Po kilku podwyżkach w ostatnich latach w 2024 r. sięga on 25 000 zł miesięcznie. W porównaniu do wcześniejszych lat oznacza to wzrost o 1700 zł w stosunku do 2023 r. i o 2800 zł względem 2022 r..

Ze środków tych opłacane są m.in.:

• czynsze i media za biura poselskie,
• wynagrodzenia pracowników etatowych i osób na umowach cywilnoprawnych,
• koszty dojazdów w okręgu (tzw. kilometrówki),
• sprzęt komputerowy, wyposażenie i materiały biurowe,
• usługi eksperckie, analizy, tłumaczenia.

Ryczałt na biuro ma też własny wewnętrzny system kontroli wydatków na przejazdy samochodem. Od końca 2023 r. obowiązuje nowy rejestr podróży, w którym każdy poseł musi wykazywać przejazdy poza swoim okręgiem wyborczym – z datami i trasami. Na przejazdy w obrębie okręgu wprowadzono miesięczny limit refundacji na poziomie około 1700 zł. Limit ten jest finansowany z ryczałtu biurowego i ma ograniczać najbardziej kosztowne rozliczenia kilometrówek.

Limit na biuro jest wspólny dla wszystkich placówek danego posła. Jeśli parlamentarzysta utrzymuje kilka biur – np. jedno główne i dwie filie – wszystkie wydatki muszą mieścić się w tej samej puli, co często staje się źródłem napięć przy rosnących czynszach i kosztach pracy.

Mieszkanie w Warszawie

Posłowie, którzy nie mają meldunku ani prawa do lokalu w stolicy, mogą korzystać z zakwaterowania w Domu Poselskim albo wynająć mieszkanie na rynku prywatnym. W obu wariantach koszty pokrywa Kancelaria Sejmu.

W 2024 r. obowiązują następujące stawki:

• 4700 zł miesięcznie – koszt zakwaterowania w Domu Poselskim (lub 157 zł za dobę),
• do 4700 zł miesięcznie – maksymalny ryczałt na wynajem mieszkania na wolnym rynku,
• 10 000 zł rocznie – ryczałt na noclegi hotelowe, gdy poseł korzysta z hoteli zamiast Domu Poselskiego.

Wcześniej limit na najem prywatnego mieszkania wynosił 4500 zł miesięcznie, ale został podniesiony razem ze wzrostem dobowej stawki w hotelu sejmowym. Konstrukcja tych przepisów powoduje, że zmiana kosztu doby hotelowej automatycznie przekłada się na maksymalny ryczałt mieszkaniowy.

Podróże i transport

Posłowie mają na terenie Polski prawo do bezpłatnych przejazdów publicznymi środkami transportu zbiorowego. Obejmuje to zarówno pociągi dalekobieżne, jak i połączenia lotnicze w ruchu krajowym oraz komunikację miejską w miastach.

W praktyce parlamentarzyści dostają m.in. imienne bilety na przejazdy kolejowe, a koszty lotów związanych z wykonywaniem mandatu pokrywa Kancelaria Sejmu. Bez ponoszenia kosztów mogą korzystać także z komunikacji miejskiej – w Warszawie i innych miastach – jeśli przejazd ma związek ze sprawowaniem mandatu.

Odprawy, emerytury i podatki – co jeszcze wpływa na dochody posła?

Poza bieżącymi wypłatami system wynagradzania parlamentarzystów przewiduje także świadczenia jednorazowe. Najbardziej znanym jest odprawa parlamentarna po zakończeniu kadencji.

Zgodnie z art. 39 ustawy o wykonywaniu mandatu, odprawa przysługuje w wysokości trzech miesięcznych uposażeń. Przy uposażeniu 13 872 zł brutto oznacza to, że od 2024 r. odprawa wynosi około 41 616 zł brutto. Odprawa nie przysługuje parlamentarzystom, którzy uzyskali reelekcję i weszli do kolejnego Sejmu lub Senatu.

Osobnym świadczeniem jest odprawa emerytalna – również w wysokości trzech uposażeń – dla posłów i senatorów przechodzących na emeryturę w czasie sprawowania mandatu. Świadczenia te, wypłacane w konkretnych latach wyborczych, znacząco podnoszą średnie dochody liczone w ujęciu rocznym, co NIK wprost uwzględnia w swoich wyliczeniach przeciętnego uposażenia.

Na korzyść parlamentarzystów działa też system podatkowy. Przez wiele lat wobec uposażeń poselskich stosowano wysoką kwotę wolną od podatku – na poziomie 30,4 tys. zł rocznie. To było około dziesięć razy więcej niż standardowa kwota wolna w PIT sprzed reformy podatkowej. Do tego część diety jest zwolniona z podatku, co oznacza realnie wyższe wynagrodzenie netto niż w przypadku zwykłego pracownika otrzymującego podobne kwoty brutto.

Kiedy poseł nie dostaje pełnej pensji?

Ustawa o wykonywaniu mandatu jasno zakłada, że mandat posła ma być głównym zajęciem, a uposażenie – podstawowym źródłem utrzymania. Dlatego tzw. posłowie niezawodowi, którzy kontynuują pracę na etacie bez urlopu bezpłatnego lub prowadzą działalność gospodarczą, tracą prawo do uposażenia. Zachowują jedynie dietę parlamentarną oraz świadczenia rzeczowe, w tym możliwość korzystania z ryczałtu na biuro i świadczeń transportowych.

Część parlamentarzystów łączy jednak mandat z dochodami, które nie blokują prawa do uposażenia. Chodzi m.in. o honoraria autorskie czy emerytury z ZUS. Ustawa dopuszcza takie połączenia, o ile nie chodzi o aktywność zarobkową w rozumieniu stosunku pracy lub prowadzenia firmy.

Jak zarobki posłów wypadają na tle innych polityków i zagranicy?

Porównanie w skali międzynarodowej pokazuje, że polscy posłowie zarabiają wyraźnie mniej nominalnie niż parlamentarzyści w największych państwach Unii Europejskiej, ale proporcje do przeciętnych płac i kosztów życia są już mniej oczywiste.

Z opracowań z 2021 r. wynika, że:

• we Włoszech parlamentarzyści zarabiają około 11 tys. euro brutto miesięcznie, czyli w przeliczeniu ok. 50 tys. zł,
• w Niemczech dieta poselska to nieco ponad 10 tys. euro brutto miesięcznie, co odpowiada ok. 46 tys. zł,
• we Francji wynagrodzenie deputowanego lub senatora przekracza 7 tys. euro brutto miesięcznie, czyli ponad 33 tys. zł,
• w Polsce podstawowe świadczenia posła – uposażenie i dieta – dają równowartość ok. 18–19 tys. zł brutto.

Poza samą pensją zasadniczą, parlamentarzyści w innych państwach dostają też znacznie wyższe środki na wykonywanie mandatu i utrzymanie zaplecza. Przykładowo, niemieccy posłowie otrzymują miesięcznie ok. 4,4 tys. euro przeznaczone na wydatki rzeczowe i koszty funkcjonowania mandatu oraz około 22,4 tys. euro miesięcznie na prowadzenie biura i wynagrodzenia pracowników. We Francji deputowany ma do dyspozycji ok. 5,3 tys. euro miesięcznie na bieżące koszty mandatu oraz około 10,5 tys. euro przeznaczone na finansowanie asystentów i obsługi.

Zwolennicy podwyżek w Polsce – jak posłanka Elżbieta Gelert – wskazują, że wynagrodzenia posłów odsunęły się od płac wysokiej klasy specjalistów, np. w ochronie zdrowia. Z kolei były przewodniczący komisji regulaminowej Kazimierz Smoliński podkreśla, że uposażenie poselskie spadło z poziomu kilku przeciętnych wynagrodzeń w gospodarce do około 1,5-krotności średniej krajowej.

Jak zarobki posłów wypadają na tle samorządowców?

System wynagradzania nie dotyczy jedynie posłów. Ustawa o pracownikach samorządowych określa także limity zarobków w samorządzie. Maksymalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze wójta, burmistrza, prezydenta miasta, marszałka województwa czy starosty nie może przekroczyć siedmiokrotności kwoty bazowej.

Przy kwocie bazowej 1935,26 zł daje to w 2024 r. limit zasadniczej pensji na poziomie około 13 546,82 zł brutto miesięcznie. Do tego dochodzą dodatki stażowe, dodatki funkcyjne, dodatki specjalne oraz uznaniowe premie i nagrody, dzięki którym realne wynagrodzenia władz samorządowych często zbliżają się lub dorównują dochodom posłów.

W praktyce bywa tak, że w wielu urzędach na prawach powiatu najwyższe pensje pobierają nie sami prezydenci miast, lecz skarbnicy, sekretarze czy wiceprezydenci. Ustawowe limity dotyczą głównie osób wybieranych w wyborach powszechnych, podczas gdy wynagrodzenia kadry kierowniczej urzędów ustalane są w większym stopniu uznaniowo przez rady i zarządy jednostek samorządu terytorialnego.