Ile zarabia sołtys? Zarobki, dodatek funkcyjny, obowiązki

W 2026 roku dieta sołtysa najczęściej mieści się w przedziale od 200 do 1000 zł miesięcznie, a w najbogatszych gminach rośnie nawet w okolice 1500 zł, przy czym wciąż nie jest to etatowa pensja. Dochód starszych gospodarzy uzupełnia dodatek emerytalny dla sołtysów, który od 1 marca 2026 r. wynosi 373,67 zł miesięcznie. Jeśli chcesz dokładnie wiedzieć, ile realnie można na tej funkcji zarobić, jakie warunki trzeba spełnić i z czym wiążą się te obowiązki, przeczytaj cały artykuł.

Kim jest sołtys i kto może nim zostać?

Od 1990 r. osoba pełniąca tę funkcję jest w świetle ustawy o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r. organem wykonawczym sołectwa, czyli jednostki pomocniczej gminy. Działa w oparciu o statut przyjęty przez radę gminy i współpracuje z organami gminnymi, ale nie jest pracownikiem urzędu w rozumieniu Kodeksu pracy. Kadencja trwa 4 lata, tak samo jak w przypadku rady sołeckiej.

Kandydatem może zostać każdy stały mieszkaniec sołectwa, który ma prawo wybieralności na sołtysa. Oznacza to trzy podstawowe warunki: posiada obywatelstwo polskie lub innego państwa UE, najpóźniej w dniu głosowania ukończy 18 lat oraz na stałe mieszka na terenie danego sołectwa. Statuty często dodają jeszcze wymóg niekaralności, co ma chronić zaufanie mieszkańców.

Wybory odbywają się zazwyczaj na zebraniu wiejskim, gdzie obecni mieszkańcy głosują na zgłoszonych kandydatów. W 2023 r., według danych Głównego Urzędu Statystycznego, funkcję tę pełniło w Polsce ponad 40 tysięcy osób, z czego około 18 tysięcy stanowiły kobiety. W województwie mazowieckim liczba tych społecznych liderów przekroczyła 7,3 tysiąca.

Warto dodać, że choć sołtys jest jednoosobowym organem wykonawczym sołectwa, działa zazwyczaj w otoczeniu rady sołeckiej. Jej członkowie pełnią funkcje całkowicie społecznie i bezpłatnie – w przeciwieństwie do sołtysa nie otrzymują stałych diet. Jedynie nieliczne gminy wprowadzają symboliczne wynagrodzenia za udział w posiedzeniach rady, zazwyczaj w wysokości kilkudziesięciu złotych za spotkanie.

Ile zarabia sołtys w 2026 roku?

Najczęściej pojawiające się pytanie brzmi wprost: ile zarabia sołtys i czy z tych pieniędzy da się utrzymać rodzinę. Odpowiedź jest dość jednoznaczna – to funkcja przede wszystkim społeczna, bez etatu i bez prawa do wynagrodzenia minimalnego. W praktyce oznacza to brak etatowej pensji sołtysa i brak umowy o pracę, a dochód opiera się na dietach oraz prowizji od poboru podatków.

W 2026 r. w wielu gminach wciąż obowiązują stawki ukształtowane w poprzednich latach. Przeciętna dieta sołtysa w Polsce waha się od 200 do 500 zł miesięcznie, a w części gmin sięga około 900–1000 zł. W bogatszych samorządach – zwłaszcza podmiejskich lub turystycznych – maksymalne stawki dochodzą do 1500 zł, choć takie przypadki nie są normą.

W debacie publicznej coraz częściej podnosi się, że tak duża rozpiętość stawek nie sprzyja stabilności tej funkcji. Dlatego pojawił się postulat ogólnokrajowego ujednolicenia diet sołtysów i powiązania ich z liczbą mieszkańców sołectwa. Proponowane progi miałyby wyglądać następująco:

• sołectwo do 250 mieszkańców – 500 zł miesięcznie,
• 251–500 mieszkańców – 600 zł miesięcznie,
• 501–1000 mieszkańców – 700 zł miesięcznie,
• powyżej 1000 mieszkańców – 900 zł miesięcznie.

Na razie to jedynie postulat dyskutowany przez organizacje samorządowe i wiejskie, ale dobrze pokazuje kierunek oczekiwań: realne podniesienie diet, zwłaszcza w najmniejszych miejscowościach, przy jednoczesnym uzależnieniu ich od skali odpowiedzialności i liczby mieszkańców.

Dieta sołtysa – jak ją ustala rada gminy?

Wysokość świadczenia zależy od jednej instytucji: Rady Gminy, ewentualnie rady miasta, jeśli gmina ma charakter miejsko-wiejski. To ten organ w drodze uchwały ustala, ile wynosi miesięczna dieta, czy ma charakter ryczałtu, czy jest wypłacana za konkretne posiedzenia i narady. Rada może też – teoretycznie – przyjąć decyzję o całkowitym braku wynagrodzenia, choć do tej pory żadna gmina w Polsce nie zdecydowała się na taki krok.

W wielu samorządach poza samą dietą uchwala się również zasady zwrotu kosztów podróży służbowych sołtysa – przede wszystkim za dojazdy na sesje rady gminy, komisje czy spotkania w urzędzie. Stawki tzw. kilometrówki są określane w odrębnej uchwale i zależą od pojemności silnika oraz rodzaju pojazdu. Co ważne, zwrócone koszty przejazdu nie są częścią diety i nie wliczają się do limitu zwolnienia podatkowego 3000 zł miesięcznie, dzięki czemu nie pomniejszają puli nieopodatkowanej diety.

Realne stawki najlepiej widać na przykładach kilku samorządów:

Widzisz więc, że rozpiętość diet sołtysów 200–1500 zł nie jest abstrakcyjną teorią, tylko realnym obrazem polskiej wsi. O poziomie świadczeń decyduje budżet gminy, liczba mieszkańców oraz wola radnych, którzy mogą w trakcie kadencji wprowadzać podwyżki lub zmiany zasad naliczania.

Prowizja od podatków i inne świadczenia?

Oprócz ryczałtowej diety część osób pełniących tę funkcję otrzymuje wynagrodzenie – prowizję od podatku. Chodzi o procent od inkasa podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości czy opłat za wywóz odpadów. Ten wskaźnik wynosi zazwyczaj od 2 do 6 proc. zebranej kwoty i jest określony w uchwale rady gminy. W małych sołectwach daje to kilkadziesiąt złotych rocznie, w dużych – nieco więcej, ale nadal trudno mówić o stałym źródle utrzymania.

Osoby pytające, ile zarabia sołtys „na rękę”, interesuje jeszcze jedna kwestia – podatki. Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych dieta sołtysa – zwolnienie z PIT do 3000 zł oznacza brak obowiązku płacenia podatku od większości takich świadczeń.

Diety za pełnienie funkcji społecznych, w tym dla sołtysów, są zwolnione z podatku dochodowego do kwoty 3000 zł miesięcznie, więc niemal zawsze całość wypłaconej diety trafia do kieszeni jako kwota netto.

Dodatek emerytalny dla sołtysów – ile wynosi i komu przysługuje?

Od 2023 r. działa odrębne świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, potocznie zwane „sołtysowym”. Wprowadziła je ustawa o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa z 26 maja 2023 r., która ustaliła kwotę bazową na poziomie 300 zł miesięcznie, z coroczną waloryzacją według zasad z ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 17 grudnia 1998 r..

Świadczenie rosło w ostatnich latach: w 2024 r. wynosiło 336,36 zł, od 1 marca 2025 r. – 354,86 zł, a kolejne podwyższenie nastąpiło w 2026 r. Zgodnie z komunikatem Prezesa KRUS, przy wskaźniku waloryzacji 5,3 proc. od 1 marca 2026 r. dodatek emerytalny dla sołtysów 2026 to już 373,67 zł miesięcznie.

Od 1 marca 2026 r. świadczenie „sołtysowe” wynosi 373,67 zł miesięcznie – wzrost z poziomu 354,86 zł to efekt waloryzacji o 5,3 proc..

Warunki przyznania dodatku

Dodatek wypłacany przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) nie przysługuje każdemu, kto choć raz pełnił tę funkcję. Trzeba spełnić kilka warunków jednocześnie: osiągnąć wiek emerytalny – 60 lat kobieta i 65 lat mężczyzna, wykazać staż na stanowisku co najmniej 7 lat (wcześniej było to 8 lat) oraz nie mieć prawomocnego wyroku za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe związane z pełnioną funkcją.

Istotną zmianą, o której przypomniano 18 listopada 2024 r. w serwisie wiescirolnicze.pl, było zniesienie wymogu pełnienia funkcji po 1990 r.. To otworzyło drogę do dodatku dla osób, które działały w tej roli jeszcze przed wejściem w życie obecnej ustawy gminnej. Ułatwiono też dokumentowanie stażu – dziś wystarczy oświadczenie trzech osób przy braku dokumentów, podczas gdy wcześniej musiało je podpisać pięciu świadków z danej społeczności.

Jak złożyć wniosek w KRUS?

Osoba zainteresowana dodatkiem składa wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa w jednostce organizacyjnej KRUS właściwej ze względu na miejsce zamieszkania. Do formularza trzeba dołączyć zaświadczenie z gminy potwierdzające okres pełnienia funkcji oraz oświadczenie o niekaralności za czyny popełnione w związku z tą rolą. W razie braku dokumentów archiwalnych można dołączyć wspomniane oświadczenie mieszkańców.

Instytucja ma 60 dni na wydanie decyzji. Świadczenie finansuje budżet państwa, więc nie obciąża budżetów gmin, które i tak opłacają bieżące diety. Z punktu widzenia byłych liderów wsi jest to stały, comiesięczny dodatek do emerytury z KRUS lub ZUS.

Jakie obowiązki ma współczesny sołtys?

Formalnie katalog zadań wynika z przepisów gminnych, ale jego sedno można opisać krótko: reprezentacja mieszkańców i organizacja życia lokalnego. Obowiązki współczesnego sołtysa obejmują m.in. zwoływanie i prowadzenie zebrań wiejskich, na których ustala się plan wydatków sołectwa, opiniuje projekty uchwał gminy i ocenia działanie organów pomocniczych. Na tych spotkaniach mieszkańcy decydują na przykład, na co przeznaczyć środki z funduszu sołeckiego.

Do codziennych zadań należy także rozwieszanie ogłoszeń, przekazywanie informacji od urzędu gminy, lekarzy weterynarii czy administracji rządowej. W wielu wsiach lider lokalny zajmuje się też dostarczaniem pism i upomnień podatkowych, zgłaszaniem awarii sieci wodociągowej, oświetlenia czy dróg do zarządcy, a w razie sporów sąsiedzkich – pomaga w ich wygaszaniu.

Nierzadko to on koordynuje rozwój infrastruktury wiejskiej: inicjuje remont dróg, modernizację świetlicy czy rozbudowę kanalizacji. W statystykach tego nie widać, ale to właśnie ta osoba najczęściej „gasi pożary” – od konfliktów o granice działek po nagłe problemy z dojazdem karetki.

Jak zarobki sołtysa wypadają na tle innych funkcji samorządowych?

Choć zadania sołtysa są istotne dla funkcjonowania wsi, poziom finansowego wynagrodzenia znacząco odbiega od stawek, jakie otrzymują inne osoby pełniące funkcje publiczne na szczeblu samorządowym.

Dla porównania diety radnych, które również mają charakter rekompensaty za pracę społeczną, są wielokrotnie wyższe niż diety sołtysów:

• radny małej gminy (do 5 tys. mieszkańców): 1500–2000 zł miesięcznie,
• radny powiatu: 2000–4500 zł miesięcznie,
• radny dużego miasta na prawach powiatu: 4000–5000 zł miesięcznie,
• radny sejmiku wojewódzkiego: 3500–6500 zł miesięcznie, przy czym przewodniczący rad i komisji mogą otrzymywać dodatki funkcyjne zwiększające te kwoty o kolejne 20–50 proc.

Jeszcze wyraźniejszy jest dystans wobec stanowisk wójta, burmistrza czy prezydenta miasta, które – w przeciwieństwie do funkcji sołtysa – są pełnoetatową pracą w administracji samorządowej:

• wójt małej gminy wiejskiej (do 5 tys. mieszkańców): 8000–10 000 zł brutto,
• wójt większej gminy (20–50 tys. mieszkańców): 12 000–16 000 zł brutto,
• burmistrz miasta do 50 tys. mieszkańców: 14 000–18 000 zł brutto,
• burmistrz średniego miasta (50–100 tys. mieszkańców): 18 000–22 000 zł brutto,
• prezydent dużego miasta (powyżej 100 tys. mieszkańców, np. Warszawa, Kraków): 22 000–28 000 zł brutto.

Na tle takich kwot zarobki sołtysa – najczęściej 200–500 zł miesięcznie, rzadziej 900–1000 zł – wyraźnie pokazują, że jest to rola społeczna z niewielkim dodatkiem finansowym, a nie praca zawodowa, nawet w niepełnym wymiarze czasu.

Czy opłaca się zostać sołtysem?

Dla wielu osób odpowiedź zależy od tego, czy patrzymy na tę rolę przez pryzmat pieniędzy, czy wpływu na życie wsi. Finansowo zarobki kształtują się skromnie: minimalna dieta sołtysa 200 zł w niejednej gminie ledwie pokrywa koszty paliwa i telefonu, a nawet tam, gdzie stawki są bliższe 900–1000 zł, trudno traktować je jako stałą pensję. Średnio, jak pokazują dane samorządowe, wynagrodzenie sołtysa 2026 – średnia dieta oscyluje wokół 200–300 zł miesięcznie.

Z drugiej strony świadczenia mają korzystne otoczenie prawne. Dzięki prawu podatkowemu – zwolnieniu diet do 3000 zł niemal nikt nie odprowadza podatku dochodowego od diety, a funkcjonujące od kilku lat „sołtysowe” z KRUS tworzy dodatkowy filar wsparcia na starość. Wzrost kwoty z 336,36 zł w 2024 r. do 373,67 zł w 2026 r. pokazuje, że mechanizm waloryzacji działa i co roku podnosi realną wartość świadczenia. Dodatkowo zwrot kosztów podróży służbowych pozwala przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki na dojazdy, nie uszczuplając przy tym limitu podatkowego dla samej diety.

Funkcja ma charakter społeczny, ale w 2026 r. można połączyć dieta sołtysa 200–500 zł z prowizją od podatków i przyszłym dodatkiem emerytalnym, co daje sumę wyraźnie wyższą niż czysty wolontariat.

Jeśli ktoś szuka pełnoetatowej, dobrze opłacanej pracy w administracji, bardziej naturalnym wyborem będzie funkcja wójta czy burmistrza, gdzie miesięczne pensje sięgają kilkunastu tysięcy złotych. Tu natomiast motywacją częściej bywa chęć działania na rzecz swojej miejscowości niż sama wysokość diety. Właśnie dlatego mimo niskich stawek na koniec 2023 r. w Polsce wciąż było ponad 40 tysięcy osób gotowych podjąć się tej roli – licząc bardziej na wpływ na życie lokalnej społeczności niż na wymierny zysk finansowy.